Canlıların hastalık dümeni ile karşılaşmalarından hastalık belirtilerinin görünmesine dek geçen süreye kuluçka süresi demir. Kuluçka süresi bir kaç saat kadar kısa olabileceği gibi bir kaç ay yada bir kaç yıl gibi uzun da sürebilir.

Yani mikropların vücutta yayılma süresi ve kuluçka süresi farklılık göstermektedir. Bu sebeple her hastalığı kısa sürede atlattığımızı düşünmek yerine, her hastalık için doktor kontrolüne gitmeli ve tedavi sürecini tam anlamıyla tamamlamalıyız…

kuluçka süresi

Örneğin kızamık geçiren bir hasta ile temas eden kişide hastalık belirtileri ortalama 10 gün sonra ortaya çıkar bu süre şuçiçeğinde 1-3 hafta kadardır. Cüzzam hastalığında ise bu süre en az 3 yıldır. Kuluçka süresi hastalıktan hastalığa, virüsten virüse değişebileceği gibi insan bünyesine göre de değişme göstermektedir.

Hastalıklı insanı kuluçka süresi zarfında tedavi altına almak gerekmektedir, aksi taktirde hastalık daha çok ilerlerse tedavi olması bir o kadar da geç olur.

Hastalığın belirtileri ortaya çıktıktan sonra, hastalık etkeninin ve hatsallığın yok edilerek yayılmasının önlenmesi için verilen hizmetlerdir. Tedavi zinciri de denilen bu hizmetler üç basamakta gerçekleşir.

Birinci basamak tedavi hizmetleri, rahatsızlığı olan kişinin evinde ya da ile hekimlerinin muayenehanelerinde, sağlık ocaklarında, polikliniklerde, sağlık evlerinde, dispanserler gibi kurumlarda ayakta tedavi şeklinde verilir. Hasta buralarda 24 saatten daha kısa bir süre tutulur.

Örneğin bayılma, hafif yaralanma tansiyon düzensizliği, alerjik rahatsızlıklar ve küçük travmalar da uygulanan iyileştirme çabaları birinci basamak tedavi hizmetleri kapsamında verilir. Bu hizmetler çoğunlukla pratisyen hekimler, hemşireler ya da ebeler tarafından yapılır.

tedavi

İkinci basamak tedavi hizmetleri, birinci basamak tedavi hizmetlerinin yeterli olamadığı durumlarda sevkleri yapılmış hastaları tanı ve tedavi hizmetlerinin verilmesidir.

Hastalar çoğunluklar ikinci basamak tedavi hizmetleri veren kurumlarda yatırılarak tanı, bakım ve tedavileri gerçekleştirilir. Yığılmanın önlenmesi ve istenilen sonucun alınabilmesi için hastanelere birinci basamak tedavi hizmetleri veren kuruluşlara başvurduktan sonra başvurulması önemlidir.

Bu hizmetler, uzman hekim ve uzman sağlık elemanları tarafından yapılır. Uzman hekimlerin özel muayene hanelerde ve özel polikliniklerde verdikleri hizmetlerde ikinci basamak tedavi hizmetlerine girer ya da sayılır.

Üçüncü basamak tedavi hizmetleri, özel bir dalda uzmanlaşmış sağlık personelinin ve gelişmiş teknolojik cihazların bulunduğu sağlık merkezlerinde yapılır. Doğum evleri, kanser hastaneleri, verem hastaneleri, ruh ve sinir hastalıkları hastaneleri, çocuk hastaneleri, üniversite hastaneleri gibi kurumlar bu tip merkezlerdir. Bu kurumlar sevk zincirinin son halkasıdır.

Sağlık hizmetlerinden etkin, verimli ve ekonomik bir şekilde yararlana bilmek için bu şekilde basamak tedavi hizmetlerinden zamanında ve sırasıyla yararlanılmalıdır. Önce birinci basamak tedavi hizmetleri veren bir kuruluşa başvurmalı, rahatsızlığımız orada tedavi edilecek düzeyde ise orada kalmalı, rahatsızlığımız orada tedavi edilemeyecek düzeyde ise ikinci basamak tedavi hizmetleri veren bir kuruluşa başvurmalı, gene de bu kuruluş yetersizse en son olarak üçüncü basamak tedavi hizmetleri veren kuruluşlara başvurmalıyız.

Hastaneler ve sağlık merkezlerinin tıka basa dolmaması için bu sırayı izlemeliyiz. Küçük şeyler için büyük yerlere gitmemeliyiz. Unutmamalıyız ki acil olmadıkça ilk önce 1. Derece sonra 2. Derece daha sonrada 3. Derece sağlık kuruluşlarına başvurmalıyız…

Sağlıklı olmak, mutlu ve insanca yaşamakla eş değerdir bir kavramdır. Gerçekten de sağlık, mutlu bir yaşamın değişmez ve öncelikli özelliğidir.

Bu nedenle bir yakınımızdan ayrılıp giderken “sağlıcakla Kal.” ya da olumsuz bir davranışla karşılaştığımızda “Sağlık olsun.” , “Her şeyin başı sağlık.” gibi sözlerle sağlıklı olmanın her şeyden önce geldini vurgulamak isteriz.

Çünkü, insan olarak çalışmak, üretmek, böylece kendimize ve çevremize yararlı olmak temel amacımızdır. Bunun da ancak sağlıklı bir yaşamla sağlanabileceğini biliriz ama sağlıklı olmak ne demektir? Hangi insanlar sağlıklıdır yada değildir?

Sağlık kavramı kişilere, toplumlara, ülkelere ve zamana göre değişebilir. Bazı insanlar sıkça karşılaştıkları baş ağrılarını önemsiz bir durum olarak görebilir. Oysa baş ağrısı yaşanan ortamın havasının kirliliği, gürültü kirliliği vb. bir durumdan kaynaklanabilir. Beyin tümörü gibi önemli bir hastalığın belirtiside olabilir.

sağlık nedir

Açken miğde ağrısı hisseden bir kişi, bu ağrının açlıktan kaynaklandığını düşünebilir, normla bir durum olarak değerlendirip önem vermeye bilir. Gerçekte bu ağrı gastrit yada ülser gibi önemli bir hastalıktan kaynaklanabilir.

Ekonommik, sosyal, kültürül vb. nedenlerle oluşan pisikolojik sıkıntılar bazı toplumlarda gerçici ve olağan bir durum olarak görülebilir. Oysa bu durum ruhsal bir hastalık belirtisi olabilir.

Gelişmiş yada az gelişmiş ülkelerdeki anlayışa göre, ölmeyecek kadar beslenmek; tifo, kolera gibi salgın hastalıklara yakalanmamak sağlıklı sayılmak için yeterli görülür. Zamanla beslenme koşulları ve sağlık hizmetlerinin gelişmesine bağlı olarak sağlıklı olma anlayışı da değişir.

Ancak gelişmiş ülke insanlarının bir kısmında, yanlış bir alışkanlık olan aşırı yağlı ve karbonhisdratlı besinlerle tekdüze beslenme, hareketsizlik, sigara ve alkol kullanımı çok fazladır.

Yapılan araştırmalar göre kanser, kalp ve damar hastalıkları gibi durumların bu olaylara bağlı olarak ortaya çıktığı saptanmıştır. Hekimler bu durumu refah hastalığı olarak nitelendirirler.

Görüldüğü gibi sağlık, kişilere, toplumlara, ülkelere ve zamana göre değişmektedir. İnsan her yerde insan olduğuna göre sağlık toplumlara, yörelere ve kültürlere göre değişen bir kavram olmamalıdır.

Sağlığın, herkesin kabul edeceği, evrensel bir kavram olmalıdır. Bunun için Dünya Sağlık Örgütü ( World Healt Organization=WHO) sağlığı tanımlarken, aşağıda sıralanan üç temel niteliği ölçü olarak alır.

*Bedensel İyilik: Vücüdu oluşturan doku ve organlarda eksiklik, işlev bozukluğu, mikrop taşıma gibi durumların olmaması hali,

*Ruhsal İyilik: Yaşına uygun olarak düşünebilen, düşündüklerini anlaşılır şekilde ifade edebilen, başkalarını anlayabilen, yerinde ağlamasını ve gülmesini bilen, güçlüklerle mücadele edebilen, koşullara uygun hareket edebilen, başarılarda mutlu olup başarısızlıkları kabullenebilen, kendisiyle barışık olma hali.

*Sosyal iyilik: Nerede, nasıl davranacağını ve sorumluluklarını bilen, insanlarla iyi ilişkiler içinde olup büyüğünü, küçüğünü severek hoşgörülü davranan, çevresiyle barışık olma halidir.

Sağlıkla ilgili çalışmaların doğru yürütülebilmesi için objektif sayısal değerlere gereksinim vardır. Örneğin bir yörede yaşayan belirli sayıdaki insanın ne kadarında beslenme yetersizliği görülür? Verem hastalığı ne orandadır ve yıldan yıla ne kadar değişir? Bağırsak enfeksiyonları ne oranda ve ne zamanlarda görülür?

Yöredeki nüfus artış hızı, doğum oranı, ölüm oranı, ortalama yaşam süresi nedir? Doğan her çocuktan ne kadarı yaşar? Bu sorular, yapılacak araştırmalar sonunda ulaşılan sayısal değerlerle ifade edilebilir.

Bu da bize sağlığın ölçülebilir bir kavram olduğunu gösterir. Sağlık ölçütleri denilen ve kayıtları düzenli olarak tutulan bu sayısal değerler sayesinde sağlık hizmetleri planlanabilir; insanların problemlerine ve gereksinimlerine uygun hizmetler ekonomik olarak gelişebilir.

sağlıklı yaşam

Sağlık ölçütlerinden tüm dünyada ortak olarak kullanılanlar; sağlıkla ilgili harcamalar, nüfus artış oranı, ana ölüm hızı, bebek ölüm hızı, kaba doğum hızı ve kaba ölüm hızıdır.Sağlık ölçütleri bir ülkenin sağlık düzeyini gösterir. Sağlık ölçütlerini aşağıdaki gibi kısa-kısa tanımlayabiliriz:

Ana ölüm hızı; toplumdaki analardan bir yılda, gebelik, doğum ve lohusalığa bağlı olarak ölenlerin sayısının, aynı yılda gerçekleşen canlı doğumlara bölümünün on bin ya da yüz bin katıdır. Kadınların, yaşamlarında sağlık problemleriyle en çok karşılaştıkları ve en hassas oldukları dönem olan gebelik, doğum ve lohusalıktır.

Bu nedenle doğurganlık döneminde ki kadınlara özgü sağlık hizmetleri ne kadar ileri düzeyde ise, anaların ölüm oranı o kadar düşük biz hızda seyreder. Bu da sağlık hizmetlerine verilen önemin ölçütüdür. Ana ölüm hızı, gelişmiş ülkelerde, gelişmekte olan ülkelere göre daha düşüktür. Örneğin Afganistan’da %1,7 olan ana ölüm hızı, Japonya’da %0,08 dir.

Bebek ölüm hızı; bir yıl içinde canlı doğan ve o yıl içinde ölen bebeklerin sayısının, o yılki canlı doğum sayısına bölümünün bin katına denir. Bebeklik döneminde ölüm riski yüksek olduğundan bebek ölüm hızı önemlidir.

Kaba doğum hızı; bir yıldaki toplam canlı doğum sayısının yıl ortasındaki nüfusa bölümünün bin katıdır.

Kaba ölüm hızı; bir yıldaki ölüm sayısının, yıl ortasındaki nüfusa bölümünün bin katıdır.

Kaba doğum hızı ve kaba ölüm hızı ülkede insan sağlığına verilen önemi gösteren ölçütlerdir. Türkiye bu konuda Hindistan’dan sonra gelir…

Doktorluk, uygulama alanı gereği sevilmesi gereken bir meslektir. Çünkü işini sevmeyen bir doktordan tam verim almak pek de mümkün olmayacaktır. Ve sonuç itibariyle söz konusu insan sağlığı olduğu için doktorluk sevgisi çocukluktan edinilme bir sevgi olması gerekmektedir.

Çocuklarımıza doktorluk mesleğini hep ilginç vakalar ve kan dolu sahneler ile sevdirmeye çalışmak yerine, son yıllarda oldukça yaygın olan bir yola başvurmak daha faydalı olacak diye düşünüyoruz. Uzmanların ve psikologların da şiddetle önerdiği bir konu olan, bireyler henüz çocukluk dönemlerinde “doktorculuk” gibi oyunları daha çok oynamalı ve onların bu şekilde bu mesleği sevmeleri sağlanmalıdır.

Bu konuda teknolojinin de baş yardımcımız olacağını düşünmeli ve bunu da göz önüne alarak, online oyun sitelerinden faydalanmalıyız. Çünkü estetik ve sağlık oyunları ile çocukların zihinsel gelişimi daha verimli kılınabilir. Sadece mouse kullanarak ameliyat sırasında dikiş atılması gerektiğini öğrenmesi bile bireyin doktor olma isteğini olumlu yönde etkileyebilir…

Tıp oyunları konusunda çocuklara çeşitli seçenekler sunan ve estetik bir görünüm elde etmek için makyaj oyunları da sunan Oynatsak Oyun Platformu, kendilerine oldukça olumlu dönüşler olduğunu ve sağlık alanındaki oyun seçeneklerini giderek artırmayı planladıklarını belirtiyor…

Bebek ve çocukların aynı zamanda Barbie oyunları gibi daha çocuksu oyunlar oynamak istediğini gözlemleyen Oynatsak; spor, yarış ve Barbie oyunları yanında tıp ve estetik üzerine oyunları ile de çocukları bilinçlendirmeyi planlıyor.

Aile uzmanları tarafından oldukça sık dile getirilen bu konuya biz de EstetikHaber ailesi olarak destek veriyoruz… Daha bilinçli bireyler yetiştirmek adına bu yollara başvurabilirsiniz…

İnsan sağlığıyla ilgilenenler, “hastalıkları önceden önlemenin, tedaviden daha akılcı bir yol olduğunu ve daha az parasal yük getirdiği ayrıca daha kesin sonuçlar verdiğini” kabul ederler. Hastalıkları önlemenin yolu ise sağlığa etki eden etmenleri bilmektir. İnsan sağlığına etki eden iki temel etken, bünyesel ve çevresel etmenlerdir.

(1) Bünyesel Etmenler
Bünyesel etmenler, genetik, hormonal ve metabolizma faaliyetlerindeki bozukluklardan oluşur. Kalıtımsal olan ve genlerin bozukluğundan kaynaklanan altı parmaklılık hormonal bozukluktan kaynaklanan ayak yapısının değişmesi; metabolizma faaliyetlerinden kaynaklanan böbrek taşı oluşması, gut hastalığı, bünyesel etmenlerin örnekleridir.

estetik sağlık

(2) Çevresel etmenler
İnsanın anne rahminde oluştuğu andan, ölünceye kadar yaşadığı ortamda etkileşimde bulunduğu etmenlerdir. Bunlar genetik özelliklerin ortaya çıkma derecesini belirler. Yaşam sırasında, çevre insanı, insanda çevresini olumlu ya da olumsuz yönde etkiler.

İnsan sağlığını etkileyen çevresel etmenler ve etkileri aşağıdaki gibi sıralanabilir:
• Biyolojik etmenler; mikroorganizmalar, mantarlar, bitkiler, hayvanlar ve bunların ürünleridir. Virüsler ve bakteriler gibi mikroorganizmalar, mantarlar, bitkiler, hayvanlar ve bunların ürünleridir.

Virüsler ve bakteriler gibi mikroorganizmalara bazı mantarlar, insan sağlığını varlıklarıyla, ürettikleri olumlu ya da olumsuz yönde etkiler. Örneğin kalın bağırsağımızdaki bir kısım bakteriler, K vitamini üreten yararlı mikroorganizmalardır.

Verem , tifo , kolera , çiçek , kızıl , kızamık , menenjit , difteri , kabakulak , çocuk felci , AIDS gibi hastalıklara neden olan mikroorganizmalar zararlı olanlarıdır. Mikrop denilen bu canlılar, çeşitli organlarda hastalık yaparak tüm vücut sağlığını bozar. Hastalık yapan mikroorganizmalara patojen adı verilir.

• Fiziksel etmenler; kullanma suları, atık sular, çöpler, gübreler; ev ve iş yerlerinin havası, sıcaklığı, aydınlatılması; çevrenin iklimi, gürültüsü, giyim eşyaları; lokanta, sinema vb. genel yerler ile mezarlıklar şeklinde sıralanabilir.

• Kimyasal etmenler; zehirler, kanser yapıcı maddeler, gıda katkı maddeleri gibi etkenlerdir. Özellikle tarımsal üretimde bilinçsiz kullanılan yapay gübrelerin ve hormonların sağlığımızı olumsuz yönde etkilediği bilinmektedir.

• Temel ve vazgeçilmez madde eksikliği etkileri; sağlıklı yaşam için sürekli ve düzenli alınması gereken vitamin, mineral, protein vb. temel maddelerin yeterince alınmamasıdır.

• Psikolojik etmenler; metabolizmanın çalışmasın olumsuz yönde etkileyen ruhsal zorlanmalar, stres, heyecan, korku vb. durumlardır.

• Sosyal, kültürel ve ekonomik etmenler; beslenme alışkanlıkları, çocuk sayısı, yaşam tarzı, yaşam alanları, gelir düzeyi, harcama alışkanlıkları vb. durumlardır.

Bazı hastalıklar, tedavi zinciri içinde çeşitli nedenlerle iyileşmeyebilir. Tedavi edilemeyen bu hastaların bazı organları işlevini kaybedip kişi sakatlanabilir. Böyle, sakat ve iş gücünü kaybetmiş insanlar, kendi kendilerine yeterli duruma getirilerek topluma kazandırılabilir. Bu amaçla yapılan hizmetlere Rehabilitasyon ya da esenlendirme hizmetleri denir.

Rehabilitasyon hizmetleriyle kişi, eski iş gücüne ulaşmasa bile hafif işler yapacak duruma getirilebilir. Örneğin bir iş kazasında sol kolunu kaybeden insana, sağ kolunu en verimli şekilde kullanma alışkanlığı kazandırılabilir. Bu işleri fizyoterapist, sosyal hizmet uzmanı, uzman hekim, hemşire, öğretmen gibi alanında eğitim görmüş kişiler yapabilir.

rehabilitasyon hizmetleri

Buraya kadar açıkladığımız sağlık hizmetleri insanlara bütün olarak sunulduğunda etkili ve yararlı olur. Ancak, sağlık hizmetlerinden istenen sonucun alınabilmesi için yukarıda verilen basamaklardan sırasıyla yararlanılmalıdır. Kişi, koruyucu sağlık hizmetlerinden bilinçli olarak yararlanırsa hastalık riskini en aza indirir.

Böylece hem kendinin hem de sağlık kuruluşlarının zaman ve para kaybını önlemiş olur. Bazı hastalıkların ilk belirtileri ortaya çıktıktan sonra tedavi edilmeleri zorlaşabilir ya da hastalığın ortadan kalktığını sandığımız bir zamanda tam bir iyileşme sağlanılmamış olabilir. Hastalığımız tekrar nüksede bilir. Bu nedenle sağlık hizmetlerinin her birinin, temel sağlık hizmetleri denilen bütün parçaları olduğu bilinmelidir.

1978 yılında Kazakistan’ın Almatı kentinde toplanan uluslar arası konferansta yayımlanan bildirgede temel sağlık hizmetlerinin niteliği ve kapsamı tanımlanmıştır. Bu tanıma göre temel sağlık hizmetleri, “Bir toplumdaki birey ve ailelerin çoğunluğu tarafından benimsenecek yollardan, onların tam bir katılımıyla, toplum ya da ülkenin karşılaşabileceği bir harcamayla gerçekleştirilen esas çalışmalardır.

Temel sağlık hizmetleri bu niteliğiyle toplumsal ve ekonomik kalkınmanın temel taşlarıdır. Her ülkenin kendi koşullarına göre planlayacağı hizmetler çok farklı alanları ilgilendirir. Ancak bunlar içerisinde en çok tanınması gerek bazı etkinlikler şunlardır:

• İnsanların sıkça karşılaştığı sağlık problemlerinin çözümü konusunda eğitim çalışmaları,
• Yeterli ve dengeli beslenmenin önemi, gerekliliği ve sağlanması,
• Besinlerin, içme ve kullanma sularının temizliği ve önemi,
• Aile planlamasının önemi ile ana ve çocuk sağlığının korunması için hizmetlerinin planlanması ve geliştirilmesi,
• Bulaşıcı ve salgın hastalıklardan korunma ve bağışıklı kazanma uygulamaları,
Bunlardan önemli bir kaçıdır.